Claude ile GPT farklı “hissettiriyor”, biri daha temkinli ve meraklı, diğeri daha doğrudan ve kuralcı. Bu fark tesadüf değil. Şirketler bunu üç ayrı katmanda kasıtlı olarak inşa ediyor:
1) eğitim sırasında ağırlıklara işlenen kalıcı “karakter”,
2) her konuşmada araya giren ürüne özel “sistem promptu” ve
3) kullanıcının kendi ayarladığı tercihler.
Üçünü karıştırmak, bir modelin neden öyle davrandığını yanlış okumaya götürüyor.
Anthropic, Haziran 2024’te yayımladığı “Claude’s Character” başlıklı yazıda süreci anlatıyor. Önce Claude’un kendisine, hedeflenen bir karakter özelliğiyle (mesela merak) ilgili örnek insan mesajları yazdırılıyor. Sonra o özelliğe uygun yanıtlar ürettiriliyor. Sonunda Claude kendi ürettiği yanıtları sıralıyor, bu sıralamayla bir tercih modeli eğitiliyor. Anthropic’in kendi ifadesiyle: ”Although this training pipeline uses only synthetic data generated by Claude itself, constructing and adjusting the traits is a relatively hands-on process, relying on human researchers closely checking how each trait changes the model’s behavior.” Yani süreç otomatik değil, sentetik veriyi Claude'un kendisi üretse de, her özelliğin modelin davranışını nasıl değiştirdiğini insan araştırmacılar tek tek kontrol ediyor. Bu, konuşma başına eklenen bir talimat değil, eğitim sürecinin kendisi.
İki katman, iki farklı zaman ölçeği
Eğitilmiş karakter:
Eğitim sırasında ağırlıklara işlenir
Hangi ürünü kullandığından bağımsız, sabit kalır
Örnek: dürüstlük, merak, entelektüel alçak gönüllülük
Bir insanın karakteri gibi, yıllar içinde şekillenmiş, bir günde değişmiyor.
Sistem promptu:
Her konuşmada modele ek talimat olarak eklenir
Ürüne göre değişir (claude.ai, Claude Code, API varsayılanı)
Örnek: “kısa cevap ver”, “kod bloklarını şöyle biçimlendir”
Bir oyuncuya günlük sahne talimatı vermek gibi, temel karakter aynı kalır, o günkü rol değişir.
Fark bir cümlede ise şöyle; eğitilmiş karakter kim olduğunu belirliyor, sistem promptu ise o an ne yapması gerektiğini belirliyor. Aynı Claude modeli, Claude Code’da farklı bir sistem promptuyla çalışıyor, claude.ai’de farklı bir tanesiyle. İkisinde de aynı temel dürüstlük eğilimini taşıyor, çünkü bu eğitimden geliyor, promptdan değil.
Üçüncü bir katman: kullanıcının kendi ayarı
Aralık 2025’te OpenAI, ChatGPT’ye “Characteristics” adında bir ayar paneli ekledi. Kullanıcı, modelin sıcaklığını (Warmth), heyecanını (Enthusiasm), emoji kullanımını ve başlık/liste kullanımını sürgülerle kendi ayarlıyor. Bu, ne eğitimde işlenen kalıcı karakter, ne şirketin belirlediği sistem promptu; kullanıcının kendi seçtiği, konuşmadan konuşmaya taşınan üçüncü bir katman.
Mekanizması OpenAI tarafından açıklanmadı, bu sürgülerin arka planda bir sistem promptu mu ürettiği yoksa modelin ince ayarını mı etkilediği belirsiz. Yani üç katman da farklı yerlerden geliyor: biri eğitimde sabitleniyor, biri şirket tarafından her ürüne göre ayarlanıyor, biri kullanıcının elinde.
Eğitilmiş karakter: şirket, eğitim sırasında belirler; neredeyse hiç değişmez
Sistem promptu: şirket, ürüne göre belirler; ürün güncellendiğinde değişir
Kullanıcı ayarı: kullanıcı belirler; kullanıcı değiştirdiğinde değişir
Anthropic’in “karakter eğitimi” felsefesi
“Claude’s Character” yazısında örnek verilen özellikler şunlar:
merak ve çok perspektiften düşünme
gerçeği söyleme kararlılığı
etik sorumluluk ve açık fikirlilik
kendi görünüşünün ve bedensel sınırlarının farkında olma
önceki konuşmaları hatırlayamadığını bilme
insan ilişkilerinin sınırlarını anlama
Bu tarifin nihai referans metni Claude’s Constitution (22 Ocak 2026). Yazarları arasında Amanda Askell, Joe Carlsmith, Chris Olah, Jared Kaplan ve Holden Karnofsky var.
Belge, Claude’un değerleri ve davranışı için “son otorite” olarak tanımlanıyor. Doğal dille yazılmış, madde madde kural listesi değil, “neden” açıklamasına dayanıyor.
OpenAI’nin farklı çerçevesi: spesifikasyon
OpenAI aynı sorunu farklı bir dille çözüyor. Model Spec adlı, kamuya açık ve CC0 lisanslı bir belge yayımlıyor. Bu belge, modelin nasıl davranması gerektiğini tanımlıyor. “Karakter” değil, “kurallar ve öncelik sırası” diliyle yazılmış. Belgenin merkezinde komuta zinciri (chain of command) var. Model, platform (OpenAI), geliştirici ve kullanıcı talimatlarını hangi sırayla önceliklendireceğini bu zincirden öğreniyor. Kamuya açık olan Model Spec metni, modele doğrudan sistem talimatı olarak verilen bir metin değil. Belgedeki “root-level” kurallar eğitim sırasında modele kodlanıyor, sonradan bir sistem mesajıyla geçersiz kılınamıyor. Yani OpenAI da, ismini “spec” koysa bile, sonuçta aynı yere varıyor. Temel davranış eğitime işleniyor, prompt sadece üstüne ekleniyor.
Yani iki şirket aynı sorunu (“model nasıl davranmalı?”) iki farklı metaforla çözüyor. Anthropic bir kişilik yetiştiriyor, OpenAI bir anayasa yazıyor. İkisi de sonuçta eğitim verisine ve ince ayara dönüşüyor, ama şirketin kendi anlatısı okurun modeli nasıl zihninde canlandıracağını da şekillendiriyor.
Bu üç katmanın anlatısı ne kadarı pazarlama, ne kadarı gerçek teknik süreç? Kasım 2025’te Nathan Lambert ve Sharan Maiya (Interconnects.ai), bunu bağımsız olarak test etti. İki aşamalı bir pipeline kurdular; önce anayasa metninden veri distile edip DPO ile eğittiler, sonra on-policy ince ayar uyguladılar, sonucu ModernBERT tabanlı bir sınıflandırıcıyla ölçtüler. Bulgu şirket duyurularıyla örtüşüyor: karakter eğitimi, literatürde az incelenen ama teknik olarak tutarlı bir süreç.
Bir komplikasyon: karakter de sabit değil
Resim göründüğünden daha karmaşık. Anthropic’in Şubat 2026’da yayımladığı “persona selection model” tezi (Sam Marks, Jack Lindsey, Christopher Olah imzalı) farklı bir resim çiziyor. Bu teze göre bir modelin davranışı, eğitimle sıfırdan yaratılan bir kişilik değil. Pretraining sırasında öğrenilen devasa bir persona havuzundan seçilen, post-training’de rafine edilen bir “Assistant” kişiliği. Yazarların kendi ifadesiyle, post-training bu seçimi güncelleyen bir “kanıt” gibi işliyor, sıfırdan bir kişilik inşa etmiyor. Yani “eğitilmiş karakter sabit, sistem promptu değişken” ayrımı ilk yaklaşım için doğru bir başlangıç, ama tam resim değil.
Kaynaklar
Anthropic, Claude’s Character, 8 Haziran 2024
Anthropic, Claude’s Constitution, 22 Ocak 2026 (Askell, Carlsmith, Olah, Kaplan, Karnofsky)
Anthropic Alignment, The persona selection model, 23 Şubat 2026 (Marks, Lindsey, Olah)
OpenAI, Model Spec, 2025-12-18 sürümü
Nathan Lambert & Sharan Maiya, Opening the character training pipeline, 10 Kasım 2025
OpenAI, "Characteristics" duyurusu, 19 Aralık 2025